नवी पहाट - भाग ४

- ४ नवं स्वप्न -

"डॉक्टर, तुम्ही कोड्यात का बोलताहात? तुम्हांला काय सुचवायचे आहे? विप्लवि आमची मुलगी नाही? तुम्ही तिचा जन्माचा दाखलाही पाहिलात! तिच्यावर आमचीच नावं आहेत ना? केवळ ती व्हायच्या आधीचे माझे फोटो नसले किंवा जन्मानंतरचे तिचे फोटो नसले तर काय झालं? मी तर म्हणेन की जरी मी तिला प्रत्यक्ष जन्म दिला नसला तरी दोन दिवसांची असल्यापासून सांभाळलंय मी तिला. ती आमचीच मुलगी आहे आणि कायम राहील. केवळ जन्म दिला म्हणजेच आई होतं का? सुभाषनी आमचा आधीचा अनुभव सांगितला तुम्हाला. त्यानंतरही मी परत IVF ट्राय करायला तयार होते, पण सुभाषनी स्पष्ट नकार दिला. पहिल्या अनुभवानी तो इतका हादरला होता की पुन्हा त्या सगळ्या दिव्याला सामोरं जायची - मुख्य म्हणजे मला जायला लावायची त्याची अजिबात तयारी नव्हती. त्यापेक्षा मूल नसलेलं पण आम्ही एकमेकांबरोबर असलेलं आयुष्य त्याला परवडण्यासारखं होतं." अनावर होऊन बांध फुटल्यासारखी वसु बोलायला लागली आणि रडायला लागली. सुभाषला काही ते सहन होईना. त्याने एका हाताने वसुचे डोळे पुसले, तिला पाणी दिले आणि ती थोडी शांत झाल्यावर तो बोलायला लागला.

"डॉक्टर, वसुंधरा म्हणाली त्यातला शब्दन् शब्द खरा आहे. विप्लवि खरोखरीच ध्यानीमनी नसताना आमच्या आयुष्यात आली. ह्यूस्टनला आमच्या सोसायटीच्या शेजारीच चर्च होतं. खूप जुनं चर्च. वसुला का कोणास ठाऊक तिथे जायला कायमच आवडायचं - शनिवारची दुपारची फेरी तर ठरल्यासारखीच झाली होती! चर्च अगदी साधं होतं. दगडी बांधकाम, त्यामुळे ह्यूस्टनच्या उन्हाळ्यात दुपारी फारच छान वाटायचं. शिवाय खूप जुनं असल्यामुळे त्याच्या खिडक्या खूप सुंदर होत्या, रंगीत काचांचं डिझाईन अश्या जुन्या चर्चमध्ये असतं तसं तिथेही होतं. तसा आमचा दोघांचा कोणत्याच एका धर्मावर - किंवा त्यातल्या पाळल्या जाणाऱ्या रुढी-परंपरा यांवर विश्वास नाही. सुदैवाने त्या चर्चचे फादरही खूप समंजस होते. बरंच जग फिरलेले होते. मुख्य म्हणजे आमच्यावर कधी त्यांनी त्यांचा धर्म किंवा त्याची शिकवण यातलं काही लादायचा प्रयत्न केला नाही. उलट त्यांना आपल्या धर्माबद्दल फारच कुतूहल होतं - विशेषतः एकाच धर्मात सगुण आणि निर्गुण भक्ती, एक देव ते तेहेतीस कोटी देव आणि निरीश्वरवादही - या सगळ्या गोष्टी एकाच देशात अनेक सहस्त्रकं, अनेक परकी आक्रमणं यानंतरही टिकून राहतात, हे त्यांना फारच आश्चर्याचं वाटायचं. त्यामुळे ते वसुशी खूप वेळा बोलत बसायचे. कधी मी तिच्याबरोबर असलो तर माझ्याशीही अगदी प्रेमाने आणि आदराने वागायचे. वसुच्या तब्येतीबद्दल कळल्यावर त्यांना फार वाईट वाटलं.

काही महिन्यांनंतरचीच गोष्ट असेल. संध्याकाळी, तसं म्हटलं अवेळच झाली होती - आमचं दार वाजलं. सोसायटीच्या बाहेर गेटहाऊस असल्यामुळे भलतं-सलतं कोणी असण्याची शक्यता नव्हती, पण कोणी येणं अपेक्षितही नव्हतं. त्यामुळे मी दार उघडायच्या आधी शेजारच्या काचेतून पाहिलं तर फादर उभे होते आणि त्यांच्या हातात काहीतरी गाठोडं दिसत होतं. पाऊस नुसता धो-धो कोसळत होता, त्यामुळे मी चटकन दार उघडलं आणि त्यांना आत बोलवलं. माझे आभार मानून ते आत आले आणि म्हणाले, "Mr. Jog, I am so sorry for not calling ahead. पण ध्यानीमनी नसताना मी भलत्याच संकटात सापडलो आहे. काय करावं, कोणाकडे जावं याचा विचार करत असताना अचानक मला तुमची आठवण झाली. पण आत्ता माझं येणं सोयीचं नसलं तर मी नंतर येईन."

"फादर, खरं तर उरलेली संध्याकाळ आता कशी घालवावी याचाच विचार करत होतो आम्ही. तेव्हा तुमच्या येण्यानी आमची काही अडचण होत नाहिये. शिवाय वसुची तब्येत ठीक नव्हती तेव्हा कित्येक दुपार तुम्ही तिला मानसिक आधार दिलाय. त्याबद्दल आम्ही दोघेही तुमचे कायमचे ऋणी आहोत! तुम्हांला तर माहीतच आहे, भारतात मित्राकडे जाताना वेळ ठरवून वगैरे जायची गरज नसते. Oh, I am so sorry, you are dripping from head to toe and you seem to be carrying something precious. You can leave it here. Vasu…"

"आले… Oh, Father! It's so nice to see you. पण आत्ता या भयानक पावसात तुम्ही बाहेर काय करताहात? किती भिजला आहात! So, before we talk, why don't you dry yourself? There are fresh towels in the guest bathroom. I know it is probably not the right thing to say, but since you are only wearing your collar, if it's okay, please change into dry clothes. सुभाषचे कपडे तुम्हांला थोडे मोठे होतील पण निदान सध्यापुरते तरी त्याचे कोरडे कपडे घालाल?"

"You are always so kind, my dear! I absolutely don't mind changing into something dryer."

"सुभाष, त्यांना गेस्ट रुम दाखवशील? मी तुझ्या कपड्यांची एक नवी पेअर घेऊन येते."

"चालेल. फादर, आपण बसलोय तोवर तुमचे कपडे पटकन धुवून टाकू का मशिनमध्ये?"

"सुभाष, तुम्ही हे चांगुलपणाने म्हणताय हे कळतंय मला, but you will have to excuse me. I am bound by my oath to do all my chores. पण माझ्या कपड्यांपेक्षा खूप जास्त महत्त्वाचं एक काम करण्यासाठी आलोय मी. And this precious parcel you said I could leave in the living room, well, you will see why I can't…"

हे सगळं बोलणं होईतो त्या पूर्ण गुंडाळलेल्या पार्सलमध्ये हालचाल व्हायला लागली आणि अगदीच बारीक आवाज यायला लागला. जास्त सस्पेन्स न वाढवता फादरनी तिथेच लिव्हींग रुमच्या टेबलवर ते गुंडाळं ठेवलं आणि उघडायला सुरुवात केली. त्यांनी ते उघडता-उघडताच जे काही दिसलं त्यानी आम्ही दोघं अवाक झालो! कारण त्यांनी छातीशी धरुन आणलेल्या त्या गुंडाळ्यात एक नुकतंच जन्माला आलेलं बाळ होतं! पण फादरनी इतक्या पावसात ते आमच्याकडे का आणलं असेल? मी विचार करत असतानाच वसु पटकन पुढे झाली आणि बाळाला उचलून घेतलं. बहुधा अपुऱ्या दिवसांचं असावं कारण रडण्याइतकाही जीव दिसत नव्हता त्याच्यात - जेमतेम कुईकुई आवाज येत होता. तो आवाज ऐकून वसुनी बाळाला आपल्या छातीशी धरलं आणि फादरना विचारलं, "Father, what a pleasant surprise! But she seems to be cold and probably hungry… Do you know if she has any intolerances?"

"निदान दुधाची तरी नाही अॅलर्जी. पण खरं सांगायचं म्हणजे हे माझ्या आत्तापर्यंत डोक्यातच आलं नव्हतं! दोनच दिवसांची असावी कारण काल सकाळी बागेला पाणी घालत होतो तेव्हा चर्चच्या पायरीवर एका गाठोड्यात दिसली. बहुधा रात्रीत कुणीतरी ठेऊन गेलं असावं. I have been feeding her skim milk and she seems to be handling it well."

"Great! So I will take care of this angel while you dry yourself and change and we can talk then. And why don't we sit in the family room instead of here? We have the fireplace on, so it should be a little cozy there. आणि हो सुभाष, मी तुझे कपडे आणून देते म्हटलं खरं, पण तेव्हा मला या गोडुलीबद्दल माहीत नव्हतं. प्लीज, बेडखाली, तुझ्या बाजूला प्लास्टीकच्या कंटेनरमध्ये तुझे सगळे नवे कपडे आहेत; त्यातले फादरना बरे वाटतील ते देशील?" असं म्हणून वसु त्या गाठोड्याला घेऊन किचनमध्ये गेली सुद्धा! मी फादरना गेस्ट रुमकडे घेऊन गेलो. वसु म्हणाली तसे फादरना माझे कपडे थोडे मोठेच होत होते, पण गरम पाण्याने हात-तोंड धुतल्यावर, ओले झालेले कपडे काढून अंग कोरडे करुन दुसरे कपडे घातल्यावर त्यांना बरीच हुषारी आली होती. आम्ही खाली येता-येता लँडिंगवरच फादर अचानक थांबले; मी पाहिलं तर त्यांच्या डोळ्यांना धारा लागलेल्या. मी काही बोलणार तोच त्यांनी तोंडावर बोट ठेवून मला गप्प केलं आणि हळूच खाली यायला सांगितलं आणि फॅमिली रुमकडे बोट केलं. जे दृश्य पाहिलं ते पाहून मी ही अवाक झालो!

सोफ्यावर चक्क मांडी घालून वसु बसली होती आणि बोंडल्यानी हळुहळु बाळाला दूध पाजत होती. वसु जेव्हा प्रेग्नंट होती तेव्हा तिच्या आईने आठवणीने सगळी बाळलेणी आणली होती. पण नंतर सगळंच उलटं-पालटं झालं आणि जाताना कोणाचीच मनःस्थिती नव्हती ते बाहेर काढायची. वसु बाळाला दूध पाजताना एकीकडे काहीतरी बोलतही होती! आईपणाचं इतकं सुंदर चित्र मी कधी पाहिलंच नव्हतं! इतकं की पुढे जाऊन ते चित्र विस्कटायलाही मला नको वाटत होतं! न राहवून मी खिशातून माझा फोन काढला आणि पटकन वसुचा फोटो काढला. तोच विप्लविचा पहिला फोटो. कितीही मनात नसलं तरी लँडिंगवर किती वेळ उभे राहणार होतो आम्ही? शेवटी आम्ही खोलीत आलो. वसुला आधी पत्ताच नव्हता, जेव्हा तिच्या लक्षात आलं तेव्हा मात्र तिची धांदल उडाली, म्हणजे बोंडलं खाली ठेवायचं की बाळाला सोफ्यावर ठेवायचं याच गोंधळात पडली होती. शेवटी फादरच म्हणाले, "Mrs. Jog, please, don't let us disturb you. What you are doing is so precious and sweet!" वसुंधराने मग मलाच सांगितले फादरसाठी कॉफी करायला. फादरना बहुतेक अंदाज आला असावा, निदान कॉफी हा शब्द तरी नक्कीच कळला असावा. त्यामुळे ते म्हणाले, "प्लीज, गैरसमज करुन घेऊ नका, पण वय वाढतंय तशी आधीच झोप कमी व्हयला लागली आहे आणि आत्ता कॉफी घेतली तर मग अजिबातच झोप लागणार नाही. Mr. Jog, if it's not too much trouble, do you think you can manage to make your Indian tea? या अश्या पावसाळी रात्री फार छान वाटतो तुमचा चहा! When I used to visit India in my younger days, that was one of the main attractions for me."

तेव्हा तेवढी एक गोष्टच मला नीट येत होती. हल्ली तर त्याचीही सवय राहिलेली नाही! त्यामुळे मी सगळ्यांसाठीच चहा करायला घेतला. पावसाळी थंडी होती म्हणून छानपैकी आलं घालुन केलेला चहा, थोडी बिस्कीटं असं घेऊन मी बाहेर गेलो. तोवर बाळाचे दूध पिऊन झाले होते आणि वसु तिला खांद्यावर घेऊन डोळे मिटून काहीतरी गुणगुणत होती. रिक्लायनरमध्ये बसल्या बसल्या बहुधा फादरचाही डोळा लागला असावा. शेवटी माझी चाहूल लागताच वसुचीही तंद्री भंगली आणि फादरही नीट उठून बसले. "Mrs. Jog, when I decided to bring the baby here, I just had a thought in my mind, but now I am quite certain that is the best thought I have had in my entire life." मी चहाचे कप सगळ्यांच्या हातात देत असताना वसुकडे प्रश्नार्थक नजरेनी पाहिलं, पण तिलाही काही पत्ता दिसला नाही. तेव्हा मी फादरना विचारलं, "Father, is there something we can do? बाळाची व्यवस्था लागेपर्यंत वसु आणि मी बाळाची काळजी घेऊ शकतो तुमची हरकत नसेल तर. I am sure you will need to inform Social Services and then they will try to find the parents or a foster home. But it might take a while."

"Well, Mr. Jog, there was a small note tucked under the baby's arm written in broken English that just said that the mother couldn't take care of the baby and hence she was leaving it in the care of the Lord. काल आणि आज जवळपास पूर्ण दिवस मी ह्या बाळाचाच विचार करतोय. मला योग्य मार्ग दाखवावा म्हणून करुणा भाकतोय. यातून काय मार्ग काढावा विचार करुन मेंदू शिणला. पण का कोणास ठाऊक दर वेळेस बाळाला पाहिलं की मला तुम्हां दोघांची आठवण येत होती. शेवटी ठरवलं की बाळाला घेऊन इकडे यावं आणि तुमच्याशी बोलावं. If you could take the baby in, I think that would be wonderful for everyone!"

"फादर, हा एवढा मोठा निर्णय आम्ही असा आत्ताच नाही घेऊ शकणार. तुम्ही समजू शकाल, आम्हीच मुळात या गोष्टीवर विचार केलेला नाही; शिवाय आम्ही जरी बाळाची काळजी घ्यायचा निर्णय घेतला तरी आम्हांला कायदेशीररित्या दत्तक घ्यायला आवडेल. बाळ तर ख्रिश्चन दिसतंय. या बाबतीत नुसता धर्मच नाही तर राजकारणही अडचणीचं ठरु शकतं."

"हो, तुम्ही म्हणालात ते सगळं दुर्दैवाने खरं आहे. पण निदान कागदोपत्री तरी दत्तक घ्यायला काही अडचण येऊ नये कारण तुम्हीही अमेरिकन नागरीक आहात. बाकी चर्च, इथलं राजकारण या बाबतीत मी काही मार्ग काढू शकेन. पण एवढा मोठा निर्णय घ्यायला तुम्हांला वेळ हवा, हे तुमचं म्हणणं अगदी बरोबर आहे. तुमच्या निर्णयाची मी वाट पाहीन, तोवर हे बाळ देवाचं समजून मी जपेन." एवढं बोलून फादर जाण्यासाठी उठले आणि बाळाला घ्यायला त्यांनी वसुंधरापुढे हात केले, तर ती बाळाला घेऊन चक्क मागे सरकली. शेवटी कशीबशी तिची समजूत घालून तिला बाळाला फादरकडे द्यायला सांगितले. पण तिने बाळाला देताना इतके काकुळतीने माझ्याकडे पाहिले की माझ्या मनात कालवाकालव झाली. मला वाटतं तिचा निर्णय केव्हाच झालेला होता. फादर बाळाला घेऊन निघाले तरी पाऊस पडतच होता, तेव्हा मी गाडी बाहेर काढली आणि फादरना आणि बाळाला चर्चमध्ये सोडून आलो. घरी परत आलो तर वसु बेडरुममध्ये येरझाऱ्या घालत होती. खूप अस्वस्थ दिसत होती. मी पोहोचल्याक्षणी तिनी लगेच बाळाचा विषय काढला. मी तिला समजावायचा खूप प्रयत्न केला. तिला एवढेही सांगितले की एका ख्रिश्चन बाळाला हिंदू घरात दत्तक देताना कायद्याच्या नाही तरी ख्रिश्चन लॉबीच्या बऱ्याच कटकटी होऊ शकतात. पण काही तासांपुर्वीपर्यंत बाळाचा विषय आपल्यापुरता संपला असे समजणारी वसु तास-दीड तासात पार बदलून गेली होती! खरं सांगायचं तर वसुच का, मी ही बदललो होतो. वसुला त्या बाळाला घेऊन बसलेलं चित्र माझ्या डोळ्यांसमोरुन काही केल्या हलत नव्हतं. खरं म्हणजे मी त्या बाळाला घेतलंही नव्हतं, पण तरी माझंही मन मला सांगत होतं की तुमच्या आयुष्यातली कमतरता पूर्ण करण्याची ही सुवर्णसंधी सोडू नको.

पुढचं सगळं अपेक्षेपेक्षा फारच भराभर झालं! घरी फोन करायच्या आधी आम्ही स्वप्नाशी बोललो. ती आणि प्रसाद दोघांचंही एकच मत - वाट कशाची बघताय? तरी दोन दिवस आम्ही दोघांनी सुट्टी घेतली आणि घरी बसून शक्य तेवढा त्रयस्थपणे विचार केला. पण एक धर्माचा प्रश्न सोडला तर आमच्या बाजूने तरी काहीच प्रश्न नव्हता. मग दोघांच्याही घरी बोललो. ते तर चौघे इतके खूष झाले! सुदैवाने आमचं अमेरिकन नागरीकत्व आणि गेली कितीतरी वर्षं एकाच शहरात राहणं, एकाच ठिकाणी चांगल्या हुद्द्यावर आणि चांगल्या पगाराची नोकरी या सगळ्या गोष्टी उपयोगाला आल्या. बाळ दत्तक घ्यायच्या कायदेशीर बाबी पूर्ण होत आल्या. आम्ही फादरशी बोललो. त्यांना विचारलं की बाळाला ख्रिश्चन म्हणूनच वाढवलं पाहिजे अशी त्यांची अट / अपेक्षा होती का. पण फादरनी तर आम्हांला मोठाच आश्चर्याचा धक्का दिला! ते म्हणाले की बाळाच्या आईने बाळाला देवाच्या चरणी सोडलं होतं आणि ते बाळाला घेऊन आले तेव्हा वसु ज्या प्रेमाने बाळाला घेऊन बसली होती ते चित्र आणि मेरीने बाल-जिझसला घेतेलेले चित्र यात फरक काय याचा त्या दिवसापासून आजतागायत त्यांना निर्णय घेता आलेला नाही! कोणाचं मूल, मी का घेऊन आलो याचा काहीही विचार न करता वसु त्या क्षणापासूनच त्या बाळाची आई होती. अश्या नात्याला हिंदु / ख्रिश्चन अशी लेबलं लावायची तरी कशी? शिवाय वसुशी इतक्या चर्चा त्यांच्या झाल्या आहेत की बाळाला हिंदू म्हणून वाढवलं तरी काही हरकत नाही. त्यांच्या अधिकाऱ्यांना आणि गावातील इतर ख्रिश्चन लोकांना काय सांगायचं त्याबद्दल ते बघून घेतील. अश्या तऱ्हेने विप्लवि आमच्या जीवनात आली. तिचं नाव काय ठेवायचं याचा आम्ही विचार करत होतो तेव्हा एका कोषात वसुला 'विप्लावणे म्हणजे प्रगट होणे' अश्या अर्थाचं क्रियापद मिळालं. ध्यानीमनी नसताना अचानक आमच्या आयुष्यात आलेल्या बाळासाठी मग तेच आम्हांला आवडलं. तिचं बारसं मोठं दणक्यात साजरं केलं. आम्ही कायदेशीररित्या दत्तक घेतल्यामुळे विपू आमची मुलगी असल्याचा आमच्या नावाचा जन्मदाखलाही आम्हाला मिळाला. तर अशी सगळी हकीकत आहे. आम्ही विपूला घेऊन कायमचे इथे परत आलो कारण विपूला आपल्या देशात, आपल्या माणसांत वाढवायचं होतं वसुंधराला. सांगा आता, काय चुकलं आम्ही म्हणालो विपू आमचीच मुलगी आहे असं तर?"